Płeć – wyjaśnienie pojęć. Mini wykład

Płeć (sexus), to zespół cech organizmu znamionujących i warunkujący zdolność do wytwarzania komórek rozrodczych, czyli gamet żeńskich (komórek jajowych) lub męskich (plemników), a także zespół cech umożliwiających zaplemnienie i wychowanie potomstwa (Mięsowicz, 1998).

Płeć to kategoria rozróżniająca w obrębie gatunku organizmy żeńskie, wytwarzające komórki jajowe, od organizmów męskich, wytwarzających plemniki (Imieliński, 1985a, 1985b). W tym podziale znaczenie mają pierwszorzędowe cechy płciowe – odrębność gonad (żeńskie jajniki, męskie jądra), drugorzędowe cechy płciowe – odrębność dróg płciowych i narządów kopulacyjnych, oraz trzeciorzędowe cechy płciowe – odmienność postaci, wyglądu (wielkość, kształt, uwłosienie, i tym podobne).

Występowanie w obrębie jednego gatunku dwóch płci, które różnią się od siebie morfologicznie i fizjologicznie, określane jest terminem dymorfizmu płciowego. Podział na dwie płci wpływa na wygląd, zachowanie, a nawet skład chemiczny. Należy jednak wspomnieć, ze procesy różnicujące rozwój organizmów rozdzielnopłciowych w kierunku żeńskim lub męskim są bardzo skomplikowane, stąd pochodzenie płciowości pozostaje jednym z najtrudniejszych problemów biologii i embriologii (Mięsowicz, 1998).

Współcześnie już wiadomo, że płeć jest pojęciem złożonym, na które składają się różne składowe. Wyróżnić można:
płeć chromosomową (genotypową), określaną obecnością dwóch chromosomów płciowych (XY, XX),
płeć gonadalną, związaną z obecnością gonad (jąder lub jajników),
płeć hormonalną, łączącą się z czynnościami wewnątrzwydzielniczymi jąder lub jajników,
płeć gonadoforyczną, związaną z wewnętrznymi narządami płciowymi, drogami rozrodczymi rozwijającymi się z przewodów gonad (przewody Wolffa u mężczyzn, przewody Müllera u kobiet),
płeć narządów płciowych zewnętrznych, określaną przez obecność prącia i moszny, lub sromu,
płeć socjalną (metrykalną), ustalaną na podstawie narządów płciowych zewnętrznych,
płeć fenotypową, określaną przez wygląd zewnętrzny dojrzałego człowieka,
płeć psychiczną, polegającą na identyfikowaniu się człowieka z daną płcią. Jest to poczucie przynależności do jednej z płci.

Dariusz Skowroński © wszelkie prawa zastrzeżone

Zgodnie z prawami własności intelektualnej autor udziela zgody na cytowanie w celach edukacyjnych pod warunkiem pełnej adnotacji o źródle. Natomiast kopiowanie wypowiedzi, w tym przesyłanie całości lub jej fragmentów dalej i rozpowszechnianie w formie papierowej lub elektronicznej, bez wcześniejszej zgody autora zabronione

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *